Növbəti müsahibəmizi bermud.az şirkətinin qurucusu və rəhbəri Rasim bəy Məmmədovdan götürdük. Məzmunun əsas məqamları: bermud.az , elektronika bazarı, iqtisadı proseslər, dövlət rəhbərlərinin biznes inkşafında köməyi.

Niyə Texnohouse şirkəti “bermud.az” saytına start verməyə qərarına gəldi? Niyə topdan satışdan pərakəndə satışa keçdiniz?

– İlk növbədə qeyd etmək istərdim ki, mən 5 ildən artıq müddətdir ki, e-ticarət sahəsində fəaliyyət göstərirəm və zəngin təcrübəyə malikəm. İlkin dövrdə bu işə topdan satış fəaliyyəti üzərindən başlasam da tədricən yerli bazarda pərakəndə ticarətin daha geniş perspektivlər açdığını bu sahənin inkişafı tendensiyalarının intensivləşdiyini görərək elektron pərakəndə satış bazarında paya sahib olmağa qərar verdim. Nəticədə topdan satış potensialını da qorumaqla pərakəndə satış sektorunda rəqabətə davamlı müasir bermud.az brendini təsis etdik. Bermud.az fəaliyyət sahəsini genişləndirərək hal-hazırda biznesin bütün seqmentləri ilə uğurlu ticarət əlaqələri qurmaqdadır, həm B2B və B2G, eyni zamanda zəngin imkanlar vəd edən B2C ilə.

Sizdə əsas korporativ seqmentdir?

– Korporativ seqment bundan öncəki dövrdə olduğu kimi indi də bizim əsas fəaliyyət istiqamətlərimizdəndir. Lakin, biz eyni zamanda digər seqmentlərlə də uğurlu əlaqələr qururuq, preoritetlərimizi seqmentlər arasında bərabər böldüyümüzü deyərdim.

Elektronika bazarında devalvasiyaya qədər olan satışlar bərpa olunub?

– Belə hesab edərdim ki, hal-hazırda biz post-devalvasiya dövründəyik, devalvasiyanın təsiri tədricən çəkilsə də bazarda müəyyən depressiya hələ də mövcuddur. Devalvasiyadan öncəki ticarət həcmi hələ də bərpa olunmasa da müəyyən irələliləyişin olduğunu qeyd etməliyəm. Qeyd etmək lazımdır ki, dövlətimizin vergilər sahəsində apardığı islahatlar elektron ticarət sahəsində biznes fəaliyyətinə müsbət təsir etməklə bərabər bu sahənin şəffaflaşmasına gətirmişdir. Hər birimiz anlamlıyıq ki, online üzərindən aparılan istənilən biznes, eyni zamanda, şəffaf biznesdir ona görə bu sahədə yaradılan hüquqi baza həm biznes, həm də dövlət və müştərilər üçün faydalı olacaq.

Devalvasiyadan qabaq elektronik məhsullar daha çox nağd yoxsa kredit yolu ilə satılırdı?

– Devalvasiyadan öncə müştərilərin ödəmə qabiliyyəti yüksək olduğundan nağd dövriyyə daha çox idi, kredit dövriyyəsi də stabil idi. Devalvasiya nəticə olaraq özü ilə problemli kreditlər gətirdi, müştərilərin ödəmə qabiliyyəti azaldığından kredit borclarının yaranmasına və nağd ticarətin azalması fonunda ümumi ticarətin zəifləməsinə gətirib çıxardı. Hal-hazırda banklar da kreditlərin ayrılmasına ehtiyyatla yanaşırlar, əgər əvvəllər istənilən şəxs rahat istehlak krediti əldə edə bilirdisə indi bu prsoses mürəkkəbləşib və müraciət edənlərin sorğuları detallı şəkildə araşdırılır, mövcud risklər gözə alınır.

Kreditlərdə olan tələbat devalvasiyadan qabaq kimidir yoxsa devalvasiyadan sonra çoxaldı?

– Qeyd etdiyim kimi, insanların əlində sərbəst nağd pul vəsaiti kifayət qədər olmadığından istehlak kreditlərinə geniş tələbat var. Lakin bankların daha ehtiyyatlı kredit siyasəti fonunda bu tələbatın çox cuzi bir hissəsini qarşılamaq mümkün olur. Hesab edirəm ki, bu problem də tədricən öz həllini tapacaq. Buna həm dirçələn iqtisadiyyatımız, həm də şəffaflığa yönəldilən vergi islahatları səbəb olacaq.

Bu beş il ərzində onlayn bazar çoxalıb, yerində qalıb yoxsa daha da azalıb?

– Ötən beş ildə elektron ticarət sahəsində ciddi dəyişikliklər baş vermişdir, əlbəttə ki, devalvasiya və ondan sonrakı dövrlərdə online ticarət dövriyyəsi aşağı olsa da son bir-neçə ildir ki, sürətlə artmaqdadır. Stasionar ticarət platformalarına nəzər salsaq, elektron ticarətin inkişafı dinamikası daha yüksəkdir və buna bir neçə səbəb var. İnsanlar daha münasib qiymətə keyfiyyətli, zəmanətli və eyni zamanda rahat müqayisə apararaq məhsul əldə etmək istəyirlər. Biz öz fəaliyyətimizdə müştəri məmnuniyyətinə yüksək önəm veririk və bunun nəticəsində təkrar satışlarımızı günü-gündən artırırıq. Bildiyiniz kimi, bir nəfər məmnun müştəri özü ilə daha bir neçəsini gətirə bilər, tam əksi olduğu kimi, bir nəfər  narazı müştəri qat-qat daha çox müştəri itkisinə gətirib çıxara  bilər. Bermud.az bir brenddir və brend anlayışı hər bir müştərinin onunla yaşadığı xatirələr əsasında formalaşır. Biz də öz növbəmizdə hər müştəri ilə individual kommunikasiyalar yaradaraq hər iki tərəf üçün faydalı olacaq biznes əlaqələri qururuq.

Bermud.az-dan kreditlə məhsul almaq üçün müştərilər banka gedir?

– Bəli. Krediti rəsmiləşdirmək üçün banka yaxınlaşır. Bank krediti təsdiqlədikdən sonra məhsulu müştərinin istədiyi ünvana çatdırırıq. Biz həm də plastik kartlarla da satışı təşkil edirik. Müştəri həm saytdan kredit kartla, həm də yerində POS-terminal vasitəsilə ödəniş edə bilər.

Onlayn bazarda müştərini cəlb etmək üçün hansı kanal daha effektivdir – sosial şəbəkə, google və ya digər reklam növləri?

– Birinci məsləhətlərdir, el arasında “sarafan radio” deyirlər. Müştərilərin çoxusu məlumatı bir birinə ötürür. İkincisi də google-dan orqanik axtarışlardır. Sosial şəbəkələrdə də təmsil olunuruq. Biz çalışırıq elə bir məhsullar yerləşdirək ki, o məhsullar nə bizə, nə də müştərilərə narahatlıq yaratmasın. Düzdür, bütün məhsullardan qazanc var, amma problemli məhsulu heç vaxt müştəriyə satmırıq. Sabah bir məhsula görə, qaldırdığımız və qoruduğumuz nüfuzu gözdən salmayaq. Əgər məhsulun zəmanəti, servisi və keyfiyyəti yoxdursa, biz onu satmırıq. Bu prinsipi ən əsas qaydalarımızdan biri hesab edirik.


Azərbaycanda bir çox sahələrdə İnstagram satışları onlayn mağaza satışlarını üstələyir. Elektronika bazarında da eyni vəziyyətdir?

– İnstagram ölkəmizdə əsas sosial şəbəkə hesab etmək olar, günü-gündən daha çox insan vaxtının əksər hissəsini burada keçirir. Brend olaraq biz də müştərinin olduğu yerdə təmsil olunmalıyıq. Lakin qeyd etməliyəm ki, bizim marketinq əlaqələrinin qurulmasında instagram platforması hələ də çox effektiv sayılmır.

Hansı kateqoriya məhsullara onlaynda daha çox tələbat olur? (Mobil telefon, kiçik məişət/ böyük məişət və s)

– Ən çox iri və kiçik məişət avadanlıqlarına, daha sonra telefonlar və digər xırda məhsullara tələbat var. İri məişət avadanlıqlarında marjanın da daha yüksək olduğunu nəzərə alsaq, bu məhsulların ticarət portfelinə təsiri daha effektiv olur. Bu məhsullara paytaxtla bərabər bölgərlədə də yüksək tələbat var.

Deməli bölgələrdə də tələbat var?

– Bəli. Çünki, onlaynda hər bir mərhələ şəffaFdır. Müştəri daxil olub görür ki qiymət budur. Hansısa dükana girəndə onun qiymətləri və xüsusiyyətləri olmur. Başlayırlar insanı çaşdırmağa: “Bunu aşağı edərik”, “Bu qiymətə verərik”. Bu qeyri sağlam ticarət sayılır. Saytda isə hamısı aydın görünür. Məsələn, Sumqayıta çatdırılma pulsuzdur. Müştəri bilir ki, əgər mən bunu sifariş eləsəm həmin qiymətə pulsuz çatdırılma ilə gələcək. Hər şey sadə, qısa və konkretdir.

Niyə görə “bermud” adını seçmisiniz?

Əgər müştərinin xoşuna gəlsə o qalacaq “Bermud üçbucağının” daxilində və digər yerə getməyəcək.

Rasim Məmmədov

– Çünki, burada müştərinin bütün istəkləri cəmləşir “Bermud üçbucağının” daxilində müştəri ona lazım olan məhsulu tapacaq və digər yerə getməyəcək. (gülür). Avqustun birində bizim 5 yaşımız tamam oldu. Və çox müştərimiz bizi təbrik etdi, xatirə hədiyyələri göndərdilər. Biz bir ailə kimiyik, qarşılıqlı etibar mövcuddur. Məsələn elə müştərilər var ki, onlar ödənişləri öncədən keçirib məhsullarını anbarımızda saxlayırlar, evlərində təmir bitəndən sonra əldə etdikləri məhsulları rahat yerləşdirəcəklərinə əmindirlər. Biz eyni zamanda satışdan sonrakı dəstək xidmətləri də göstəririk. Məsələn yüksək səviyyəli kondisioner servisi xidmətimizi misal gətirə bilərdim. Bununla da, servis xidməti də bermud fəlsəfəsinə uyğun olaraq tərəfimizdən həyata keçirilir.